Уақыт тетрисі — күнді «ойлануға» кірісіп кетпейтіндей етіп тығыздап толтыр

Бүкіл құпия мынада: күннің орта тұсында уақытыңды сондай тығыз етіп толтыруың керек, «ойлануға» кірісетін орын мүлде қалмасын. Өйткені адам дәл осы сәтте не істеу керегін ойлай бастаған кезде — уақыт нақ сол жерден ағып кетеді. «Ойлау» деген сөзге дәл болғым келеді: мен оны жалпы мағынада емес, жаман мағынада айтып отырмын. Әңгіме ой туралы емес — ойсыз еш жерге бармайсың —, әңгіме мынадай нақты ішкі шу туралы: күннің ортасында тұрып, басыңда шыр айналасың: «енді не? одан кейін не? әлде мынаны істейін бе? әлде тамақ ішейін бе? әлде бір минут YouTube ашайын ба?». Міне, осы — уақыттың ой арқылы ағып кетуі, себебі сол сәтте адам әрекет етпейді. Ойлаудың қажеті жоқ — дұрыс істерді істеу керек. Ал оларды істеу үшін, оның алдында саналы ойлану болып өтуі тиіс (жоспарлау, ой елегінен өткізу, басымдықтарды сұрыптау). Яғни ойлау да қажет — бірақ оның орны алдында, әрекет үстінде емес. Алдында дегеніміз — отырып алып, өзің үшін не маңызды екенін, оны қалай істеу керегін сөреге қойғандай ретке келтіргенің. Үстінде дегеніміз — өзің реттеп қойған нәрсені артық ішкі келіссөзсіз жай ғана орындағаның. Егер әр шешім күннің ортасында қайтадан туындап отырса, сен орасан күшті шешімнің өзіне жұмсап, ешқашан әрекетке жетпейсің. Адамдардың көбі нақ солай өмір сүреді: әрекетсіз ой. Сол себепті адам ақыр соңында бүкіл өмірін жоғалтады, өйткені бүкіл ғұмыр «не істесем екен» деген ойда өтеді, әрекеттің өзінде емес. Сондықтан ойлап қойған нәрсеңді автоматтандыруға көшіру керек, Марғұлан Сейсембай айтқандай. Әрбір дұрыс әрекет тізбегі сананың қатысуынсыз іске қосылатын әдетке айналуы тиіс. Ояндың → бірден таңғы рутинаға, ойланбастан. Жұмысқа отырдың → бірден белгілі бір қадамдар тізбегіне. Шаршадың → «енді не» емес, алдын ала белгілеп қойған қалпына келу тәсіліне. Автоматтандырылған әр әдет — маңыздырақ нәрселерге босап шыққан сана бөлігі. «Қазір жаттығуға барайын ба» деп мың рет шешудің орнына — шешпейсің, жай ғана барасың. Міне, уақыт тетрисі осы: пішіндерді алдын ала кесіп қойғансың (әдеттер, жоспарлар, салт-дәстүрлер), ал күн басталғанда бұл пішіндер сол сәтте шешім қабылдауға күш жұмсатпай, өз орнына өздігінен түседі. Сол үшін оны осылай атадым — уақыт тетрисі. Тетристе әр фигураны ойламайсың — пішінді көресің, орнын көресің, қоясың. Жылдам, құрылымды түрде, «мына шаршыны дұрыс қойдым ба» деп толғанбай. Күн де дәл солай жұмыс істеуі керек: «қазір не істеймін» деп ойламайсың — жай ғана келесі фигураны алдын ала белгіленген орнына түсіресің. Ал күнде «фигуралар арасында саңылау» болмаса — бұл сенің жаман мағынадағы ойға орын қалдырмағаныңды білдіреді. Бәрі пайдалы әрекетпен немесе алдын ала жоспарланған демалыспен (ол да әрекет, тек басқа түрдегі) толы. Ал мұнда Марғұланның түбегейлі тезисі: бәрін әдетке көшіру керек. Бұл жай ғана өнімділік кеңесі емес — бұл адамның іргетасында жатуға тиіс ең маңызды дағдылардың бірі. Екінші дәрежелілердің қатарында емес, «болса жақсы болар еді» дегеннің үйіндісінде емес — қалғанының бәрі содан салынатын нақ сол негізде. Өйткені іргетасың автоматтандырылған әдеттерден тұрса, кез келген жаңа мақсат дайын негіздің үстіне тұрғызылады. Ал іргетасың «бүгін көңіл-күй қалай болар екен» дегеннен тұрса, үстіне берік ештеңе тұрғыза алмайсың, себебі негіздің өзі теңселіп тұр. Осыған жоспарлау да жатады — және мұны адамдар жиі елемейді. Жоспарлаудың өзі де «ойлау» — бірақ дұрыс түрдегі ойлау: «қазір не істеймін» емес, «болашақ әрекеттерді қалай автоматтандырсам, кейін сол сәтте ойланбайтын болам». Жоспарлау — болашақтағы өзіңе арналған нұсқаулық шығару, болашақтағы сен қайта-қайта таразылауға уақыт жұмсамасын деп. Міне, көпір осы: ойластырылған жоспарлау → автоматтандырылған әдеттер → уақытты тиімді пайдалану → өзің үшін маңызды нәрсеге шынымен үлгеретін өмір. Бұл көпірсіз — не әрекетсіз тұтас ой, не ойсыз ретсіз әрекет. Екеуі де бір нәтижеге апарады: өмір өтеді, ал сен орныңда тұрасың.

Бұл ой кезекті таңғы рутина кезінде келді — нақ сол өзің оянып, не істеу керегін таразыламай, әлдеқашан істеп жатқан сәтте. Дәл осы жерде айтылып отырған нәрсенің тірі мысалы болды.