Он жыл бойы бір жоспар
Он жыл бұрын маған күннің құрылымы керек деп айтатынмын. Анық ағын, күйреп кетпейтін таң. Бүгін де соны айтып жүрмін. Дәл сол сөздермен. Ескі жазбаларымды ашамын — сол баяғы: «Күнімнің нақты құрылымы керек екенін білемін. Онсыз болмайды». «Көп күнді өткізіп алдым, бірақ жақсы болуға тырысып жүрмін». Тек даталар ғана өзгереді. Бүкіл өмір жай ғана жоспар болып қалғаны — қорқынышты. Ең жағымсызы — «қалай істеу керегін білмеймін» деп айта алмаймын. Білемін. Мінсіз күнімді сағат сайын жазып бере аламын, таңертеңгі алғашқы сағаттардың неге құрылымды болуы керегін түсіндіре аламын, әдеттер туралы дәріс оқи аламын. Не істеу керегін де, қалай істеу керегін де білемін, мақсат дәл қасымда — бірақ оны ала алмаймын. Уақыт өтіп жатыр. Демек, мәселе білімде емес. Егер іс білімде болса, оны он жыл бұрын-ақ шешер едім, өйткені білім ол кезде де бар еді. Онда неде? Қазіргі жауабым — энергияда және ми оны қалай бөлетінінде. Бұл түпкілікті диагноз емес, тексергім келетін болжам ғана. Бірақ бәрі былай көрінеді. Жоспар басымда өмір сүреді, ал басым оны қадағаламайды. Ми үнемі қайта бапталады: әр минут сайын дәл қазір не маңыздырақ екенін қайтадан шешеді. Қарным ашты — жоспар екінші орынға түсті. Біреу жазды — мен енді басқа жақтамын. Екі минутқа шығып кеттім — қайтып келетін жоспар емес, жаңа сұрақ: «ал енді не істесем екен?» Кез келген ұсақ-түйек күнді бұзады, оның үлкен болғанынан емес, одан кейін ми жалғастырмай, қайтадан таңдайтынынан. Және энергияны аз жұмсайтынын таңдайды. Әр жолы. Ұзақ уақыт санам жай ғана әлсіз деп ойладым. Енді басқаша ойлаймын: сана мен ми — екі бөлек нәрсе. Менің өмірімді шын мәнінде сана емес, «жануар» басқарады — инстинкттер, эмоциялар, гормондар. Ал әдеттер — сол жануардың өзі, тек тәрбиеленген түрі. Сана әлемдегі ең жақсы жоспарды құра алады, бірақ оны орындайтын ол емес. Ал бетпе-бет келгенде сана инстинкттерді жеңбейді. Мұны бір тәжірибе бәрінен жақсы көрсетті. Уақытты ұрлайтынның бәрін алып тастауды шештім: Instagram-ды, әлеуметтік желілерді, назарым қашып кететін жердің бәрін бұғаттадым. Логика қарапайым еді — қашатын жер жоқ, демек жұмыс істеймін. Сонда не болды? Мен жай ғана ұйықтап қалдым. Тапсырмаларға отырмадым, жұмысты бастамадым — ұйықтап қалдым. Сол кезде түсіндім: телефон себеп емес, ауырсынуды басатын дәрі екен. Ол астында іске энергия жоқ екенін жасырып тұрған. Дәріні алып тастадым — және мәселенің шешімін емес, өзін көрдім. Бұдан бұрынғы жүйелерімнің бәрі неге құлағаны да түсінікті болады. Бір кездері өзіме күннің стандартын жасадым — егжей-тегжейлі, дұрыс, әр ұсақ-түйекке жеке тармақ. Ол тым күрделі болды, ал ми жай ғана бас тартты. Күлкілі деңгейге дейін жеңілдетуге тура келді: жеке жаттығулардың орнына бір ғана тармақ — «жаттығу». Мен жалқау болғандықтан емес, ми тек өзі білетін және дәл қазір шамасы келетін нәрсені ғана қолға алатындықтан. Адамдар көбіне қаламағандықтан емес, келесі қадамды білмегендіктен әрекет етпейді. Бірден ауырын қолға алсаң, ештеңе шықпайды. Тағы бір нәрсені украин сөзінен байқадым: дійти, «жету», дія, «әрекет» сөзіне ұқсап естіледі. Мақсатқа ойланып жетпейді. Оған жүріп жетеді. Қазір нені басқаша істеп жүрмін — уәдесіз, өйткені өзіме он жыл алдын ала уәде беріп қойғанмын. Біріншісі: дайындықсыз, суық күйде тапсырмаларды жазып аламын да, механикалық түрде орындаймын. Көңіл-күйді күтпеймін, өзімді баптамаймын. Зейін тапсырманың басында келеді, одан бұрын емес. Екіншісі: тарылтамын. «Өмірді өзгерту» емес, бір ғана тар әрекет, қатарынан бес күн. Жануар ілініп қалатын ештеңе таппайтындай кішкентай. Үшіншісі: меже икемді. Он тапсырма жоспарлап, бесеуін орындасам — ертеңгі жоспар он емес, алты. Және әр тұрақты апта үшін тағы біреу. Өйткені жоспар орындалмай, ертең тағы сол межені қойсаң, сен тәртіпті емес, сәтсіздікті жаттықтырасың. Төртіншісі: бір нәрсені істемесем, себебін сол сәтте жазамын, кешке емес. Кешке мен бәрін өзіме түсіндіріп, кешіріп қойған боламын. Сол сәтте шындық көрінеді: шаршадым, алаңдадым, неден бастарымды білмедім. Бесіншісі: «бұл жолы міндетті түрде шықты» деген сезімге енді сенбеймін. Тәртіптің бір ғана дәлелі бар — уақыт. Бір апта, бір ай, бір жыл. Ол болмайынша, жоғарыда айтылғанның бәрі — нәтиже емес, болжам. Шынымды айтсам: мен үшін бұл өте баяу. Мен аптасына бір тапсырмадан қосып отырғым келмейді, қазір өмір сүріп, қазір әрекет еткім келеді. Бірақ жылдам жолды он жыл бойы сынап келемін және оның қайда апаратынын нақты білемін — күнделіктегі сол баяғы жазбаға, тек жаңа күнімен. Сондықтан өзіме бірнеше рет жазған сөзді қайта жазамын, бірақ бұл жолы оның көз алдында тұрғанын қалаймын: «Лёша, егер дәл қазір ештеңе істемесең, он жылдан кейін де бәрі дәл осылай болады».
Он жыл бойы бұл туралы айттым. Бірақ ақыры жазып жатырмын.