Эволюция заңы — не алға жылжисың, не жануар деңгейіне сіңіп кетесің

Шынымен әр адамға қатысты бір әмбебап нәрсе бар. Бәрінде 100% бірдей: менде де, сенде де, онда да, оның өзінде де. Кейбіреуде ол көрініс береді, кейбіреуде — жоқ; кейбіреуде бұл күш оянады, кейбіреуде ол өмір бойы ұйықтап жатады. Бұл — бас ішінде қалатын шағын дерексіздік емес — ол нақты нәрсемен аяқталады: адамзат тарихымен, сенің жеке тарихыңмен, отбасыңның тарихымен. Осы күшке бағындың ба, әлде оны елемедің бе — сенен не шыққанын осы шешеді. Себебі ол кез келген жануардың, кез келген жанның бойынан өтеді — міне, үрейлі ақиқат: егер сен бұл заңды ұғынбасаң, онда сен адам емессің, жануар деңгейіндесің. Өйткені эволюция заңы — ол кез келген тіршілік иесінің бойынан енжар түрде өтеді. Кез келгеннің. Әлемнің заңдары тірінің бәрін, осы планетадағының бәрін, әрбір жанды, әрбір элементті — алға жылжуға мәжбүрлейді. Орнында тұрмауға. Уақыт пен жағдайдың қысымымен өсуге, кемелденуге, өзінің жақсырақ нұсқаларын көрсетуге. Табиғатта «үзіліс» деген жоқ. «Мен жай ғана тұрам, дем аламын, ештеңе істемеймін, қалпымды сақтаймын» деген жоқ. Ол табиғатта болмайды. Бәрі қозғалады, әйтпесе орнын қозғалып жүргенге береді. Адам үшін ең қатал тұсы мынау: біз — осы заңға қарсы тұра алатын жалғыз түр. «Жоқ, дамығым келмейді, қазіргі қалпым жақсы» деп айта аламыз. Жануар олай істей алмайды — ол не эволюцияланады, не түр жойылады. Ал адам ортасында қатып қалуы мүмкін. Бір ғана үлгімен 80 жыл өмір сүруі мүмкін. Бұл көрінгендей бейтарап күй емес — бұл белсенді кері кету. Егер жоғары жылжымасаң, автоматты түрде төмен сырғисың. Себебі айналадағы бәрі өсуін жалғастыра береді — уақыт, технология, өзге адамдар, жаңа буындар — ал сен орныңда тұрасың. Сенің шындықпен араңдағы қашықтық күн сайын өсіп барады. Міне, адам жануар деңгейіне түсетін сәт осы: кенет жануарға айналғаннан емес, жануардан артық болуын тоқтатқаннан. Себебі адамды жануардан ажырататын нәрсе — нақ сол саналы түрде дамуды таңдау. Жануар түйсікпен қозғалады, әйтпесе түр өледі. Адам саналы түрде таңдауы керек. Ал «қозғалмауды» таңдаса — ол шын мәнінде жануар деңгейін таңдағаны. Бір ғана айырмашылығы бар: табиғаттағы жануар өз өлшемінде адал өмір сүреді. Ал эволюциядан бас тартқан адам — планетадағы ең қайғылы жан, себебі оның мүмкіндігі бар еді, бірақ пайдаланбады. Сондықтан мен тәртіп, күш-жігердің тұрақтылығы, бәріне қарамай алға жылжу туралы ойлағанда — бұл «менің жеке амбициям» емес. Бұл жай ғана сөздің толық мағынасында адам болып қалудың жалғыз жолы. Басқа нұсқа — өзіңнен кіші нәрсеге баяу айналу.

Бұл ой Пхукеттегі Ката Бич жағажайында, нөсер жаңбыр кезінде келді. Мен жағажаймен турникке қарай бара жатқам — тартылу жаттығуын жасау, таңғы жаттығуларымды орындау үшін. Жаңбыр, ешкім жүрмейді, ал мен жүрмін. Дәл сол сәтте осының бәрі басымда біріге қалды.